2016-06-13_17h11_37

Madde, doğada sıcaklık ve basınca bağlı olarak farklı fiziksel hallerde bulunabilir. Bu fiziksel haller şunlardır:

-Katı hâl

-Sıvı hâl

-Gaz hâl

Madde genel olarak düşük sıcaklıklarda katı halinde, yüksek sıcaklıklarda ise gaz halinde bulunmayı tercih eder.

Maddenin Halleri 

Maddeler, bulundukları sıcaklık ve basınç koşullarına göre katı, sıvı, gaz veya plazma halinde bulunur. Maddelerin fiziksel hallerinin genel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz.

Su Döngüsünün Önemi 

Güneş enerjisi sayesinde deniz, göl ve akarsulardan buharlaşan su havaya karışır. Bu maddenin, sıvı halinden gaz haline geçişine örnektir.

Atmosfere yayılan su buharı, havada yağmur, kar veya dolu şeklinde yeryüzüne geri döner. Bu da maddenin gaz halinden katı ve sıvı hâline geçişine örnektir.

Yeryüzünde toplanan yağmur suları, kar ve buzların erimesinden oluşan sular, yer altı suları ile birleşerek akarsu, göl ve denizleri besler. Su döngüsü olarak adlandırdığımız bu döngü, canlıların hayatı ve yeryüzünün şekillenmesi açısından çok önemlidir. Bu döngü ile canlılara ve doğal yaşama sürekli taze ve temiz su sağlanmış olur.

su-döngüsü

Su, farklı fiziksel hâllerde insan yaşamı ve doğal dengenin devamı için değişik faydalar sunar.

Sıvı halde suyun bazı kullanım alanları 

-İnsan ve hayvanların içmesi için kullanımı

– Bitkilerin sulanması amacıyla kullanımı

– Temizleme amacıyla kullanımı

– Taşımacılık (gemi, tanker vs) amacıyla kullanımı

Katı halde suyun (buz) bazı kullanım alanları 

-Deniz ürünlerinin (balık, kalamar vs) sevkiyatı ve depolanması amacıyla kullanımı

-Kutu, şişe vs meşrubatlarını soğutma amacıyla kullanımı

– Süt, komposto, ayran vs kazanlarını k ısa süreli soğutma amacıyla kullanımı

LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) 

LPG, endüstride petrolün damıtılması ile elde edilen bir gaz karışımının sıvı hâlidir. Bileşimi ülkeden ülkeye değişebilen LPG nin Türkiye’deki bileşimi %70 bütan, %30 propandır.

Ülkemizdeki taşıtların %40’ı LPG kullanmaktadır. Normal şartlarda 250 litre hacim kaplayan gaz karışımı, sıvı hale getirildiğinde yaklaşık bir litre hacim kaplar. LPG nin depolanması ve taşınması gaz hâle göre çok daha kolaydır. Bu nedenle sıvı hali tercih edilir. 3 – 4 atmosfer basınç altında sıvılaştırılabilir.

LPG nin depolanması ve taşınması sırasında hal değişiminden yararlanılır.

LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) 

Doğal gaz (NG), petrol yataklarının üstünde biriken büyük kısmı metan olan, az miktarda etan ve su buharı bulunduran bir gaz karışımıdır.

Doğal gazın boru hatları ile teknik ve ekonomik olarak taşınmasının mümkün olmadığı durumlarda gemi ve tankerlerle taşınır. Bunun için sıvılaştırılır ki taşınması kolay olsun.

Doğal gazın sıvı hale geçmesi için, sıvı azot ile düşük sıcaklıklara kadar soğutulur.

Deodorantlardaki İtici Gazlar 

Deodorantların metal ambalajlarına doldurulan itici gazlar, sıvısı ile dengede olan propan, n – bütan, isobütan, karbondioksit gibi renksiz ve kokusuz gazlardır. Deodorantın düğmesine basıldığında bu gazların üzerindeki basınç azalır. Üzerindeki basınç azalan deodorant bu gazlarla birlikte büyük bir hızla ortama ince zerrecikler halinde püskürtülür.

Soğutucularda Kullanılan Gazlar

Buzdolabı, derin dondurucu ve klimalarda soğutma işlemi yapılırken maddelerin hal değişiminden faydalanılır. Bu tür araçlarda soğutma amaçlı olarak tetraflor-etan, azot, freon, amonyak gibi maddeler kullanılır. Bu maddeler aygıt içinde kapalı devre dolaşım halindedir. Dolap dışında borularda sıvı halde olan bu maddeler dolap içinde gaz hale geçmekte ve buharlaşırken gerekli olan ısıyı aygıtın (buzdolabı veya derin dondurucu) içinden almakta ve bu sırada aygıtın içi soğumaktadır.

Bu şekilde buharlaşırken ortamdan ısı alarak ortamın sıcaklığını düşüren maddelere soğutucu akışkanlar denir.

Havadan Oksijen ve Azot Eldesi 

Hava, başlıca azot (N2), oksijen (O2) ve argon (Ar) dan oluşan bir gaz karışımıdır.

Sıvı azot; ilaç, gıda gibi soğukta korunması gereken ürünlerin muhafazasında soğutucu olarak kullanılır.

Oksijen; çelik endüstrisinde demirdeki karbon, fosfor, kükürt gibi demirin kalitesini azaltan maddeleri yakıp gaz haline getirmek için kullanılır. Ayrıca solunum güçlüğü çeken hastalara oksijence zenginleştirilmiş bir gaz karışımı verilir.

Argon ise kimyasal tepkime vermeyen bir gazdır. Havadan kolay etkilenen maddeler argon içinde saklanır.

Havadan azot, oksijen ve argon elde etmek için hava yüksek basınç altında soğutulup sıvılaştırılır. Daha sonra sıvılaştırılan hava kontrollü olarak ısıtılıp buharlaştırılır. Bu işlemde kaynama noktası en düşük olan azot ilk olarak, sonra argon en son olarak da oksijen elde edilir.

Bu alana reklam verebilirsiniz!