USD
3,5224
EURO
4,1480
ALTIN
145,4702

FOSİL YAKITLAR

FOSİL YAKITLAR Organik ve Anorganik Bileşikler    Organik bileşiklerin temelinde karbon elementi bulunur. Karbon elementinin yanısıra hidrojen, oksijen, azot gibi elementler de organik bileşiklerin yapılarında yer alır. Organik bileşiklerin ana kaynağı, bitki, hayvan gibi canlı organizmalarla, canlı maddelerin değişikliğe uğrayarak oluşturduğu kömür, petrol, doğal gaz gibi maddelerdir. Anorganik maddeler ise yeryüzünde mineral kaynaklarından elde edilirler. Anorganik […]

FOSİL YAKITLAR
Yazı fontunu küçültür Yazı fontunu büyütür

FOSİL YAKITLAR

Organik ve Anorganik Bileşikler 

  Organik bileşiklerin temelinde karbon elementi bulunur. Karbon elementinin yanısıra hidrojen, oksijen, azot gibi elementler de organik bileşiklerin yapılarında yer alır. Organik bileşiklerin ana kaynağı, bitki, hayvan gibi canlı organizmalarla, canlı maddelerin değişikliğe uğrayarak oluşturduğu kömür, petrol, doğal gaz gibi maddelerdir. Anorganik maddeler ise yeryüzünde mineral kaynaklarından elde edilirler. Anorganik bileşikler, su, mineral, oksit, asit, baz ve tuzlardır. Bazı anorganik bileşiklerin de yapısında karbon bulunur. CO2, CO, CS2 ve CaCO3, Na2CO3 gibi karbonat bileşikleri yapılarında karbon bulundurmasına rağmen organik bileşik değil, anorganik bileşiklerdir.

 Organik bileşiklerin özellikleri, anorganik bileşiklerden oldukça farklıdır. Aşağıdaki tabloda organik ve anorganik bileşikler arasındaki farklar verilmiştir.

2016-06-26_19h02_49

  Anorganik bileşiklerin sayısı yüz bin kadar olduğu halde organik bileşiklerin sayısı iki milyardan fazladır. Her geçen yıl binlerce yeni bileşik doğada bulunmakta ya da laboratuvarda sentezlenmektedir.

 Metan (CH4), etil alkol (C2H5OH), aseton (CH3COCH3), metanal (HCHO), formik asit (HCOOH), protein, nişasta, selüloz, şeker, bitkisel yağlar birer organik madde örneğidir

   Sofra tuzu (NaCl), sönmemiş kireç (CaO), zaç yağı (H2SO4), karbondioksit (CO2), sodyum karbonat (Na2CO3), alüminyum sülfat (Al2(SO4)3) ve sud kostik (NaOH) birer anorganik madde örneğidir.

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

Aşağıda verilen bileşiklerden hangisi organik bileşik değildir?

A) C2H6   B) CH3COOH        C) HCOOH   D) C3H4   E) KNO3

[/tab]

[tab title=”Çözüm”]

[sociallocker id=”629″]

KNO3, iyonik bir tuzdur. Organik bir bileşik değildir.
Yanıt E

[/sociallocker]

 [/tab] [/tabgroup]

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

X: CO2

Y: CH4

Yukarıda verilen X ve Y bileşikleri ile ilgili; I. X organik, Y anorganiktir. II. Her iki molekülde apolardır. III. X suda çözünür, Y suda çözünmez. yargılarından hangileri yanlıştır?

A) Yalnız I       B) Yalnız II        C) I ve III       D) II ve III        E) I, II ve III

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

X anorganik, Y organik bileşiktir. Her iki molekülde apolar olduğundan polar bir molekül olan suda çözünmezler.
Yanıt C

 [/tab] [/tabgroup]

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

Aşağıdaki elementlerden hangisi organik bir maddede kesinlikle bulunması gereken bir elementtir?

A) Azot          B) Klor        C) Kükürt      D) Karbon         E) Oksijen

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

Organik bir maddede kesinlikle bulunması gereken element karbondur.
Yanıt D

 [/tab] [/tabgroup]

FOSİL YAKITLAR 

    Fosil yakıtlar, canlı kalıntılarının (hayvan ve bitki kalıntılarının) milyonlarca yıldır toprak altında ayrışması sonucunda meydana gelen enerji kaynağıdır. Yerkabuğunun katmanları içerisinde havasız ortamlarda kalarak yüksek basınçlarda fosilleşmesiyle oluşan yakıtlardır. Günümüzde en yoğun olarak kullanılan enerjidir.

   Fosil yakıtlar fabrikaların çalıştırılması, elektrik üretilmesi, araçların çalıştırılması, ısınma, mutfak ihtiyaçlarının karşılanması gibi çeşitli alanlarda kullanılabilir.

     Yeraltından çıkartılan petrol, kömür ve doğal gaz fosil yakıtlara örnek verilir. Fosil yakıtların katılaşmış ve sıkıştırılmış hali kömürdür. Toprak altından kırılarak parçalar şeklinde çıkartılmaktadır. Fosil yakıtların sıvılaşmış hali petroldür. Petrol, yapılan özel sondajlar sonucunda çıkartılır ve işlenecekleri rafinerilere boru hatları yardımıyla iletilir.

  Petrolün işlenmesi sonucunda benzin, LPG, dizel, naftalin, boya, teflon, asfalt, plastik gibi çeşitli ürünler elde edilebilir. Fosil yakıtların gaz şeklindeki çeşiti de doğal gazdır. Doğal gaz yer altında birikmiş büyük yataklar şeklinde bulunur.

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

Fosil yakıtlar ile ilgili;

I. Kömür ve petrol fosil yakıttır.

II. Elektrik santrallerinde kullanılırlar.

III. Bitki ve hayvan kalıntılarından elde edilemezler.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I        B) I ve III         C) II ve III        D) I ve II         E) I, II ve III

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

Kömür ve petrol, fosil yakıttır. Elektrik üretilmesi, araçların çalıştırılması gibi çeşitli alanlarda kullanılabilir. Bitki ve hayvan kalıntılarının milyonlarca yıldır toprak altında ayrışması sonucunda meydana gelir.
Yanıt D

 [/tab] [/tabgroup]

KÖMÜR

   Yeraltı madenciliği veya açık işletme metodları kullanılarak çıkarılan fosil kaynaklı yakıttır. Bitki ve hayvan fosillerinden oluşur. Bitki, havasız ortamda bakteriler tarafından parçalanırsa çürür; oksijen (O) ve hidrojen (H) atomları uzaklaşır. Böylece maddenin karbon (C) içeriği zamanla artar. Bu dönüşüm ne kadar uzun zaman sürerse kalan kalıntının bileşimi de o oranda saf karbona yakın olur. Yüksek basınç ve sıcaklıkta oksijensiz ortamda kömürleşme başladığında karbon yüzdesi de artmaya başlar.

2016-06-26_19h12_54

 Kolayca yanabilme özelliği olan kömür, dünyada en çok elektrik üretiminde kullanılmaktadır. Bir çok çeşidi vardır.

 Turba

   Kütlece % 95’i karbondan oluşan yüksek kalorili kömür türüdür. Oluşumu yaşça en eski olandır. Doğada bulunma yüzdesinin düşük olması da antrasite ekonomik olmama dezavantajı getirir.

Antrasitin bazı spesifik özellikleri, 

– Koku ve duman çıkarmadan yanması

-Tutuşma sıcaklığının yüksek olması; güçlükle tutuşması

-Diğer kömür türlerine göre sert ve yoğun olması

-Parmakta leke bırakmaması

-Kısa ve mavi renkli bir alevle yanması

olarak sıralanabilir.

  Antrasit, kimyasal reaksiyonlarda indirgeyici ve lokomotiflerde yakıt olarak kullanılır. Elektrik enerjisi üretimi ve endüstriyel alanda da kullanımı yaygındır.

Linyit

   Daha oluşumu tamamlanmamış kömür türüdür. Yaklaşık 60 milyon yıl önce oluşmaya başlamıştır. Linyitin içinde su ile birlikte bir çok yabancı madde bulunur. Kütlece yaklaşık % (65–70) kadar karbon içerir. CO2 ve CH4 gazlarının salınımıyla taş kömürüne dönüşebilir.

  Kahverengi kömürde denilen linyitin tamamına yakını termik santrallerde yakıt olarak kullanılır. Linyitin ısıl değeri düşük ve barındırdığı nem ve kül miktarı oldukça fazladır. Türkiye’de en çok bulunan kömürdür.

Taş Kömürü 

  Kütlece % (80-90) civarında karbon içerir. Yüksek kalorili bir kömür türüdür. Taş kömürü kömürleşme derecesi açısından antrasit ile linyit arasında yer alır. Maden kömürü olarakta bilinen taş kömürü karbon ve uçucu maddeler açısından oldukça zengindir. Isı, ışık ve güç kaynağı olarak kullanılan taş kömürünün ayrıca sanayide de bir çok kullanım alanı vardır. Kauçuk, madeni yağ, akaryakıt yağı, yapay reçine, naylon gibi maddelerin üretilmesinde hammadde olarak kullanılır. Taş kömürü, ülkemizde özellikle Zonguldak yöresinde çıkarılmaktadır.

NOT: Kok, gerçek anlamda kömür değildir. Doğada serbest halde bulunmaz. Fabrikalarda taş kömürünün ısıtılması sonucu içindeki gazların ayrıştırılmasıyla elde edilir. Evlerde ve yüksek fırınlarda başta demirin eldesinde ısıtma amacıyla kullanılır.

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

– Parmakta leke bırakmaz.

– Koku ve duman çıkarmadan yanar.

– Tutuşma sıcaklığı yüksek olup, güçlükle tutuşur.

Yukarıda özellikleri verilen kömür türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Linyit     B) Antrasit     C) Taş kömürü     D) Turba     E) Kok

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

Özellikleri verilen kömür türü antrasittir.
Yanıt B

 [/tab] [/tabgroup]

Kömürün Yakıt Özelliği

  Yakıldığında enerji veren maddeler yakıt özelliği taşır. Enerji gereksiniminin büyük bir çoğunluğu fosil yakıtlar denen petrol, doğal gaz ve kömür tarafından karşılanır. Farklı yakıtları birbiriyle karşılaştırma yollarından biri yanma ısılarını karşılaştırmaktır. Genel olarak yanma ısısı daha yüksek olan yakıt daha iyi yakıttır.

    Fosil yakıtlardan kömürün ana bileşeni karbondur. Ayrıca oksijen, azot, kükürt, nem ve kül içerir. Kül yanıcı olmayan anorganik kısımdır. Kömürün yanma işlemi sırasında yakıt içindeki karbon tamamlanmış yanma gerçekleşirse CO2 gazına, tamamlanmamış yanma gerçekleşirse CO gazına dönüşür.

C(k) + O2(g) —> CO2(g) (tamamlanmış yanma)

C(k) + 1/2O2(g) —>CO(g) (tamamlanmamış yanma)

  Kömürün tamamen yanmaması durumunda oluşan CO gazı insan sağlığı açısından oldukça tehlikelidir; hemoglobine oksijenden 250 kat daha fazla bağlanma özelliğine sahiptir. CO, oksijenin hemoglobinde bağlandığı bölgeye bağlanarak oksijen ile yer değiştirir; dokulara oksijen transferini engeller, hemoglobindeki oksijen stoğunu azaltır. CO zehirlenmeleri ani ölümlere sebep olabilir.

   Öte yandan kömürdeki karbonun tamamlanmış yanması ile oluşan CO2 gazı asidik bir oksittir. Su ile birleştiğinde karbonik asit (H2CO3) oluşur. Yağmur suyundaki asitliğin büyük bir kısmı bu asidin iyonlaşmasıyla oluşur.

  Kömürün kullanımı sonucu atmosfere karışan kirletici elemanlar, ince toz, kükürt oksitler, azot oksitler, karbondioksit, hidrokarbonlar ve aldehitler olarak özetlenebilir. Atmosfere karışan bu maddelerin çevreyi kirletmesi ise asit yağmurları ve atmosferdeki CO2 artışı şeklinde iki ana başlıkta incelenebilir.

  Asit yağmurlarına neden olan gazlar ise başta SOx ve NOx gazlarının H2SO4 ve HNO3 sıvılarına dönüşmesi olayıdır. Bu gazlar atmosferdeki su buharı (H2O(g)) ile birleşerek asit yağmurlarını oluştururlar.

  SO3(g) + H2O(g) —> H2SO4(s)

NO2(g) + H2O(g) —> HNO3(s)

  Azotlu gazların zehirli olması, diğer atmosfer kirleticiler ile girdiği foto-kimyasal reaksiyonlar sonucu oluşturduğu bileşikler, insan sağlığını ve doğayı olumsuz yönde etkilemektedir. Asit yağmurlarının bazı etkileri şehirlerde, özellikle heykeller ve kireç taşı ya da mermerden yapılmış binalarda net olarak görülür. Özellikle ekolojik dengenin bozulması sonucunda göl ve akarsu sularının pH değerlerinin düşmesi, balıkları ve suda yaşayan diğer canlıların hayatlarını tehdit etmektedir.

  Ayrıca atmosferde biriken CO2 gazı güneşten gelen kısa dalga boylu ışınların dünyaya ulaşmasını engelleyemez. Ancak yeryüzünden yansıtılan kızıl ötesi ışınları absorbe ederek yeryüzüne yeniden yansıtırlar. Böylece CO2 artışı kızıl ötesi ışınların daha çoğunun yeryüzüne dönmesi ve dünyanın atmosferi ile birlikte daha çok ısınması demektir.

  Son yıllarda elektrik üretiminde kömür kullanımı yaygınlaşmış olması ve birçok termik santralin yapılmış olması ya da planlanması ile hava kirliliği ve doğal dengenin bozulma korkusu ülkelerin sıkı kurallar koymasına neden olmuştur.

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

Aşağıdakilerden hangisi fosil yakıtların çevreye verdiği zararlardan değildir?

A) İklim değişikliği

B) Hava kirliliği

C) Toprak erozyonu

D) Ozon tabakasının delinmesi

E) Asit yağmurları

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

Toprak erozyonu, fosil yakıtların çevreye verdiği zararlardan değildir.
Yanıt C

 [/tab] [/tabgroup]

[tabgroup]

[tab title=”ÖrnekSoru”]

Fosil yakıtlardan olan kömürün ana bileşeni karbondur. Ayrıca oksijen, azot ve kükürt elementlerini de içerir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kömürün yanması sonucu açığa çıkan gazlardan olamaz?

A) CO     B) CO2        C) SO2        D) NO       E) O3

[/tab] [tab title=”Çözüm”]

Kömürdeki karbonun (C) tam yanmaması sonucu CO, tam yanması sonucu CO2 gazı oluşur. Kükürt içeriği yüksek kömürlerin yanması ile

S(k) + O2(g) —>SO2(g)

tepkimesi gerçekleşir ve SO2 gazı açığa çıkar.

  Otomobil motorları ve termik santrallerde gerçekleşen tepkimelerden ise NO ve NO2 gazları açığa çıkar.

Yanıt E

 [/tab] [/tabgroup]

PETROL

       Bileşiminin önemli bir kısmı Karbon (C) ve Hidrojen (H) elementlerinden oluşan ve ayrıca yapısında N,O ve S elementlerini de içeren petrol, latince taş yağı anlamına gelir.

  Petrol de aynı kömür gibi çok uzun bir süreç sonucunda oluşur.Petrolün Oluşum süreci hakkında farklı teoriler ortaya atılmıştır.

Örneğin;

Mendeleev’e göre petrol anorganik bir madde olan demir karbür bileşiğidir.Ama yapılan çalışmalardan sonra petrolün anorganik maddelerden oluşamayacağı,aksine organik kökenli maddelerden oluşabileceği anlaşılmıştır.

petrol oluşumu kimya dersleri

              Petrol oluşum aşamaları (milyonlarca yıl sürmektedir.)

FACEBOOK YORUMLARI

YORUMLAR

    Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.






    0 YORUM